Afschaffing VAR: Schijnzekerheid voor (schijn)zelfstandigen?

Door Judith Schulp op donderdag 4 februari 2016

In de onderlinge relatie tussen een opdrachtgever en een opdrachtnemer kan onduidelijkheid bestaan of de opdrachtgever loonheffingen moet inhouden en betalen over de inkomsten van de opdrachtnemer. De Verklaring arbeidsrelatie (VAR) geeft hierover duidelijkheid: een opdrachtgever die een opdrachtnemer met een VAR inschakelt is gevrijwaard van eventuele aanspraken van de Belastingdienst ten aanzien van loonbelasting en/of sociale premies. Op 2 februari 2016 heeft de Eerste Kamer ingestemd met de wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (wet DBA) waarin de VAR wordt afgeschaft.

Wanneer komt de VAR te vervallen en tot wanneer kan je nog een VAR aanvragen?
De wet DBA treedt op 1 mei 2016 in werking en vanaf dat moment zal geen VAR meer worden afgegeven. Bovendien kan er vanaf dat moment aan een reeds afgegeven VAR geen vrijwaring meer worden ontleend. Tot 1 mei 2016 hoeft geen VAR te worden aangevraagd indien een opdrachtnemer al een VAR voor 2014 of 2015 heeft en hetzelfde soort werk blijft doen onder dezelfde omstandigheden en voorwaarden als waarvoor hij de VAR voor 2014 of 2015 heeft. De reeds verleende VAR blijft namelijk geldig tot 1 mei 2016. Indien een opdrachtnemer nog niet over een VAR beschikt, is het tot 1 mei 2016 nog wel mogelijk om een VAR aan te vragen.

VAR niet-werkend instrument?
De wet DBA bestaat volgens Staatssecretaris Wiebes 'alleen maar uit het afschaffen van niet-werkend instrumentarium'. Zo zou de VAR volgens de Staatssecretaris een oordeel afgeven over de arbeidsrelatie zonder de feiten in overweging te nemen. Dit terwijl de Belastingdienst op grond van de wet het eindoordeel juist moet baseren op feiten en omstandigheden. Door de vrijwarende werking van de VAR komt op dit moment het risico van afgifte van een onjuiste VAR volgens de Staatssecretaris in de praktijk geheel bij de overheid te liggen, in plaats van bij de opdrachtgever en de opdrachtnemer.

Door de Belastingdienst goedgekeurde overeenkomsten
Als oplossing introduceert de wet DBA de door de Belastingdienst goedgekeurde overeenkomsten. Hierbij is ofwel sprake van een reeds door de Belastingdienst gepubliceerde modelovereenkomst ofwel van een overeenkomst tussen opdrachtgever en opdrachtnemer die ter goedkeuring is voorgelegd aan de Belastingdienst. De reeds gepubliceerde – en nog te publiceren – modelovereenkomsten bestaan uit algemene modelovereenkomsten, voorbeeldovereenkomsten voor branches en beroepsgroepen en individuele overeenkomsten (overeenkomsten voor een individuele opdrachtgever of opdrachtnemer die door de Belastingdienst zijn goedgekeurd).

Van de goedgekeurde overeenkomsten gaat geen vrijwarende werking uit. Dit betekent dat, indien de opdrachtgever en de opdrachtnemer niet precies conform de goedgekeurde overeenkomst uitvoering geven aan de werkzaamheden, de opdrachtgever geconfronteerd kan worden met een naheffingsaanslag loonheffingen (via eindheffing). Een dergelijke naheffing kan oplopen tot wel 108,3%, hoewel Staatssecretaris Wiebes heeft aangegeven dat dit 'in reguliere gevallen' niet aan de orde zal zijn. Handhaving kan ook bij de opdrachtnemer plaatsvinden via een belastingaanslag inkomstenbelasting en premie voor de volksverzekeringen.

De implementatiefase
Daarnaast is van belang dat gedurende de periode van 1 mei 2016 tot 1 mei 2017 een implementatiefase geldt. Gedurende deze fase hebben opdrachtgevers en opdrachtnemers een inspanningsverplichting om waar nodig hun werkwijze aan te passen. De Belastingdienst zal in de implementatiefase in beginsel geen repressieve handhavingsmaatregelen nemen, behalve bij overduidelijke gevallen van fraude. Na afloop van de implementatiefase zal de Belastingdienst een correctieverplichting of een naheffingsaanslag opleggen als er sprake is van een dienstbetrekking en er geen loonheffingen worden afgedragen en voldaan.

Welke acties moet u als opdrachtgever ondernemen?
Voor opdrachtgevers en opdrachtnemers die op dit moment gebruik maken van de VAR, is het raadzaam te onderzoeken of zij in de toekomst conform een van de gepubliceerde modelovereenkomsten deze werkzaamheden kunnen verrichten (of dit reeds doen). In dat geval zullen zij gebruik kunnen maken van een dergelijke modelovereenkomst. Om vooraf enige zekerheid te kunnen verkrijgen zal de letterlijke tekst dienen te worden gebruikt van ofwel de volledige modelovereenkomst, ofwel van de door de Belastingdienst in bepaalde modelovereenkomsten gemarkeerde bepalingen. Dit betreft bepalingen die volgens de Belastingdienst van belang zijn bij het bepalen of er sprake is van een dienstbetrekking. Of de volledige tekst of slechts de gemarkeerde bepalingen dienen te worden opgenomen is afhankelijk van het type overeenkomst dat wordt gebruikt. Indien het gebruik van een dergelijke modelovereenkomst niet mogelijk is, is het raadzaam een eigen overeenkomst ter goedkeuring voor te leggen aan de Belastingdienst.

Methode van handhaving nog onduidelijk
Het is de vraag in hoeverre de Belastingdienst strikt zal toetsen of de overeenkomst tussen opdrachtgever en de opdrachtnemer in overeenstemming is met de feitelijke situatie. Volgens Staatssecretaris Wiebes wordt gestreefd naar een 'passende en normale handhaving', in welk kader hij heeft toegezegd om het interne beoordelingskader voor deze toetsing (de 'handreiking beoordeling arbeidsrelaties') openbaar te zullen maken.

Conclusie: zekerheid neemt af!
De wet DBA lijkt voornamelijk te zien op de verbetering van de controlecapaciteit en controlemiddelen door de Belastingdienst. Met de invoering van de wet DBA neemt in ieder geval de zekerheid van opdrachtgevers en opdrachtnemers met betrekking tot de aard van de tussen hen geldende rechtsverhouding en de eventueel daarmee samenhangende verplichting tot het inhouden van loonheffingen aanzienlijk af.

Auteurs: Judith Schulp en Robbert-Jan Bree

Auteur: 
De bedenktermijn
op donderdag 14 april 2016
Webinar vergoedingen onder de WWZ
op woensdag 18 november 2015
E-book reorganiseren
op woensdag 24 juni 2015
E-book Wet Werk en Zekerheid
op woensdag 29 april 2015
Minder keuzevrijheid bij ontslag
op maandag 30 maart 2015
Wegversperringen van de Flexwet
op donderdag 22 januari 2015

Contact

Contact

Lexence
Amstelveenseweg 500
1081 KL Amsterdam
T: +31 20 5736 736
F: +31 20 5736 737
E: info@lexence.com
I: lexence.com
Postbus 75999
1070 AZ Amsterdam

KvK: 34191068
btw: NL812001217B01